De Oranjeboom, Westerhovenseweg 2 Dommelen

Uit Erfgoedwiki
Versie door Rberkvens (Overleg | bijdragen) op 24 dec 2014 om 12:40

(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Ga naar: navigatie, zoeken

De Oranjeboom, Westerhovenseweg 2 Dommelen

Dit voormalige markante dorpscafé De Oranjeboom met boerderijgedeelte en fundament van brouwerij uit 1744 herinnert aan de geschiedenis van de Dommelsche Bierbrouwerij die hier is begonnen. Het is een boerderij van het langgeveltype met dwarsdeel uit 1825. Deze herberg was eens de bakermat van de Dommelsche Bierbrouwerij van de familie Snieders, die toen nog de naam Oranjeboom droeg. Na een rechtszaak, gewonnen door de Oranjeboombrouwerij uit Breda werd de naam gewijzigd in ‘Dommesche Bierbrouwerij’. Het was lange tijd een goedlopende horecazaak aan de Bergstraat. Het boerderijgedeelte van het langgeveltype met dwarsdeel werd in 1825 gebouwd. Gedurende de laatste periode waarin de herberg werd uitgebaat zwaaide de familie Van der Heijden hier de scepter.

Na het overlijden van de ouders werd de zaak voortgezet door de kinderen. Tot begin jaren 80 van de vorige eeuw kon men bij deze dorpskroeg, zeker in de carnavalsperiode nog een pintje pakken. Menig calavalvierder kon hier dan tot diep in de nacht ‘een boerenboterham met struif’ eten. Bij grote drukte werd bij die gelegenheid op het biljard gedekt zodat toch iedereen een eigen plek had. Gesterkt door deze stevige traktatie was het weer prima carnaval vieren. Eenmaal carnaval voorbij werd, door de drie vrijgezellen, de twee broers en hun thans overleden zus, allen ook toen toch al op eerbiedwaardige leeftijd, de deur weer ‘op slot gedraaid’ tot de volgende carnaval. Tegenwoordig leert een vrijpostige blik naar binnen door de verstofte ramen dat het interieur nooit veranderd of opgeruimd werd en binnen nog steeds ongewijzigd in de tijd is blijven stil staan. Ook aan de buitenzijde werd toentertijd veel aandacht besteed. Met name het hang en sluitwerk kreeg veel aandacht en bleef gelukkig tot op heden intact.

Ooit had de toen nog zelfstandige Dommelsche Bierbrouwerij plannen om deze boerderij terug te kopen en in te richten als ‘proeverij en/of als ontvangstruimte’ voor product presentaties of speciale ontvangsten. De kinderen Van de Heijden, teleurgesteld bij menige eerdere onderhandeling met de brouwerij, wilden niet verkopen. Er ontstond een padstelling die ook na jaren onderhandelen niet verlaten werd. Na de overname van de brouwerij door grote investeerders werden alle pogingen tot het verwerven van het pand gestaakt. Niet langer nabij het hoofdkantoor van de brouwerij, die thans als onderdeel van een veel grotere constellatie enonder het hoofdkantoor in het Leuvense ressorteerd, verloor de dorpskroeg ‘De Oranjeboom’ voor de nieuwe directie haar speciale waarde.

Eerste brouwerij Oranjeboom.jpg

Afbeelding: De eerste brouwerij “De Oranjeboom”

In de Registeromschrijving van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed staat dit object als volgt omschreven: Langgevelboerderij annex voormalig dorpscafé met stallen en schuur, opgetrokken in Ambachtelijk-traditionele bouwtrant en daterend uit 1825. Voor het café-woonhuis een stoep met hardstenen stoeppalen en ijzeren stangen. Achter tegen het pand de fundering van de hier in 1744 gestichte brouwerij die ca. 1890 naar het buurperceel werd verplaatst. Het geheel ligt in het Keersopdal aan de rand van het dorp Dommelen. Naast de schuur een notenboom.

Dorpscafe Oranjeboom.jpg

Afbeelding: voormalige markante dorpscafé De Oranjeboom met boerderijgedeelte en fundament van brouwerij uit 1744 (maart 2011)

Langgevelboerderij annex dorpscafé "De Oranjeboom" met stallen en schuur, boven een gepleisterde plint opgetrokken op een rechthoekige plattegrond uit handvormbaksteen in kruisverband. Voorgevel café en woonhuis met knipvoeg. Zadeldak met gesmoorde Hollandse pannen tussen tuitgevels, links uitlopend in een schoorsteen. Op de nok boven het woonhuisgedeelte een tweede schoorsteen. De tuitgevels hebben vlechtingen en aanzetten, rechts een getrapte toppilaster. In het pand zijn nog de resten van de bierkelder van de oude brouwerij. De voorgevel heeft in het midden een paneeldeur met oud beslag en bovenlicht. Geëmailleerde vergunningbordjes. Aan weerszijden van de deur twee T-vensters (schuiframen) met aan de onderzijde elk een strook van 4 ruitjes met geel glas. Dubbele opgeklampte luiken. Deur en vensters, alle even hoog, zijn voorzien van strekken. Staafankers. Geprofileerde, deels gepleisterde kroonlijst met bakgoot. De zijgevel rechts heeft twee latere T-vensters. Daarboven het ankerjaartal 1825. Op zolderniveau twee vensters met 2-ruits bovenlicht en ieder twee draairamen. De achtergevel heeft uiterst links een latere haakse aanbouw met dames- en herentoilet. Voorts een achterdeur met bovenlicht en aan weerszijden een venster met klapraam als bovenlicht. Links van de voorgevel van het woonhuis zijn stallen en schuur onder zadeldak met wolfseinde aangebouwd. Het dak is gedekt met gesmoorde rode Hollandse pannen. De voorgevel uit donkere handvormsteen (21 x 10,5 x 4/5,5 cm) maakt een oudere indruk dan het woonhuiscafé maar is net zo oud en uit één stuk gebouwd. In het midden en rechts twee identieke dubbele staldeuren onder segmentbogen met strekken, afgedekt door koppen. Deze deuren worden afgewisseld door vensters met gewijzigde 6-ruits schuiframen. Uiterst links een latere deeldeur onder houten latei. Staafankers. Onder de dakrand een eenvoudig baksteenfries. Bij de achtergevel van de schuur zet het dak iets lager aan dan bij het woonhuis. De achtergevel vertoont een staldeur, 6-ruits stalramen uit beton en is deels begroeid. De geheel symmetrische korte zijgevel van de schuur is vernieuwd in imitatie handvormsteen in kruisverband. Grote dubbele deur onder segmentboog met strekken, aan weerszijden getoogde 4-ruits stalramen uit beton met strekken. Op zolderniveau twee kleine ronde ventilatieopeningen met rollagen. Staafankers. Inwendig is de oorspronkelijke indeling grotendeels bewaard gebleven. Rechts van de ingang bevond zich het dorpscafé, rechts het woonhuis. Het café is, hoewel sinds 1983 gesloten, met inrichting nog geheel intact. De twee zware, in de muur opgelegde moerbalken worden in deze ongedeelde ruimte halverwege ondersteund door stijlen. Deze zijn na de verbouwing in ongeveer 1920 gekomen; eerst was hier een opkamer tot aan de zijgevel onder de bierkelder van de brouwerij en het huis. Van kelder en café-bieropslag is de trap nog aanwezig. De stallen en schuur zijn nog in gebruik als veestal en hierin is het melkvee gehuisvest en vindt huisverkoop plaats. De langgevelboerderij annex dorpscafé met stallen en schuur is van algemeen belang. Het pand heeft cultuurhistorische waarde als voorbeeld van de combinatie van langgevelboerderij en dorpscafé op het platteland. Het pand is van belang voor de geschiedenis van de bierbrouwerij en de economische ontwikkeling van de streek. Het heeft architectuurhistorische waarde vanwege de in- en uitwendig gaaf behouden hoofdstructuur en het traditioneel materiaalgebruik alsmede vanwege onderdelen van het interieur, met name de intacte caféruimte en stallen. Het heeft ensemblewaarde in samenhang met de brouwerij en is straatbeeldbepalend. CHW. Nr.: KL112-000337. Rijksmonument. Nr: 526221

Literatuur: Han Smulders, "Hoeve met herberg naast Dommelsche brouwerij. Frans en Frits van der Heijden, kasteleins tussen de koeien". In: Trompetter Kempen, d.d. 26 maart 1999.